Čišćenje silosa u poljoprivredi

Ravni ili mobilni silosi, visoki silosi, silos vreće od trevire – postoje različiti načini za skladištenje fermentisane i suve stočne hrane, drugih komponenti stočne hrane i osoke. Ako na gazdinstvu nema odgovarajuće higijene, nečistoće mogu dovesti do smanjenja proizvodnih rezultata i zdravstvenih problema kod životinja. Da bi se to sprečilo, nakon svakog perioda skladištenja neophodno je temeljno čišćenje silosa.

View of a large flat silo, the sides of which are being mechanically cleaned of dirt by a man with a surface cleaner.

Zašto je potrebno čistiti silose? Zakonske obaveze i ekonomska opravdanost

Stabilna crevna flora predstavlja jednu od osnova dobrog imuniteta i opšteg zdravlja životinja. Da bi se to postiglo, životinjama je potrebna pravilno fermentisana i higijenski ispravna stočna hrana, bogata mlečnokiselinskim bakterijama koje imaju važnu ulogu u očuvanju ravnoteže u sistemu varenja. Ukoliko dođe do narušavanja higijene u silosu, kvalitet hrane može biti ozbiljno ugrožen, što se direktno odražava na zdravstveno stanje grla, proizvodne rezultate i ekonomiku gazdinstva.

U skladu sa važećim propisima o higijeni stočne hrane, poljoprivrednici koji proizvode, prerađuju i skladište hranu za životinje moraju poštovati jasno definisane zahteve u pogledu čistoće i higijene. Zbog toga su redovni pregled i čišćenje silosa u unapred utvrđenim intervalima obavezni, baš kao i vođenje dokumentacije o sprovedenim merama. Međutim, zakonska regulativa nije jedini razlog da se na gazdinstvu dosledno prati higijena u celom lancu stočne hrane i da se redovno sprovodi potrebno

Kako nedostatak higijene utiče na ceo ciklus stočne hrane

Nedovoljna higijena u silosima može imati ozbiljne posledice po kvalitet hrane, zdravlje životinja i ukupnu ekonomiku stočarske proizvodnje. Na primer, ako vlaga prodre u silos vreću sa suvom stočnom hranom, hrana upija vlagu i dolazi do razvoja gljivica. Ukoliko se to ne primeti na vreme, u hrani se mogu pojaviti spore koje kasnije uzrokuju zdravstvene probleme kod životinja.

Ako u spoljnim silosima dođe do nakupljanja ostataka hrane i buđi, a ti sadržaji dospeju u obrok, proizvodni rezultati životinja mogu biti značajno narušeni. Kod krmača može doći do slabije ili izostale laktacije, smanjuje se procenat ostajanja suprasnih grla i uspešnost prašenja, dok se povećava potreba za ponovnim pripustom. Kontaminirana hrana može izazvati proliv, a smanjen unos hrane dovodi do slabijih prirasta u tovu, što produžava period držanja životinja i povećava troškove proizvodnje.

Ako se izvor higijenskog rizika ne otkrije i ne otkloni na vreme, ekonomski gubici mogu biti izuzetno veliki. Zato su dosledna kontrola, redovni pregledi i temeljno čišćenje silosa ključni kako bi se ovakvi problemi sprečili još u začetku i kako bi se očuvalo zdravlje životinja i stabilnost proizvodnje.

Čišćenje bunkera i ravnih silosa: visok pritisak i velika količina vode

View of a meadow with some flat silos covered with a tarpaulin and flanked by trees

Bunker ili ravni silosi izrađeni su od betona i najčešće su obloženi katranom ili premazani bitumenskim silos lakom. Na taj način podovi i zidovi se štite od agresivnog delovanja procednih tečnosti i opterećenja koje nastaje usled rada mehanizacije. Međutim, vetar, padavine i drugi spoljašnji uticaji vremenom čine površine poroznijim, pa se na njima ostaci stočne hrane i nečistoća lakše zadržavaju. Takva mesta predstavljaju idealno okruženje za razvoj klica i buđi. Zbog toga se nakon svakog pražnjenja silosa mora sprovesti temeljno čišćenje, kako novi sadržaj ne bi bio kontaminiran već pri skladištenju.

Za ove poslove posebno je pogodan perač pod visokim pritiskom koji obezbeđuje pritisak do 250 bara, protok vode do 2.500 litara i veliku snagu ispiranja. Samo na taj način moguće je uz pomoć vodene sile odvojiti i ukloniti tvrdokornu nečistoću. Koristan dodatak za povećanje učinka je rotaciona mlaznica, odnosno mlaznica koja stvara kružni pokretni mlaz. Ako silos ima visoke zidove, teleskopska cev omogućava da se dopre do svih površina. Zidove treba čistiti prvo, a zatim podove, pri radnom odstojanju od približno 40 centimetara.

A man cleaning the wall of a flat silo with a high-pressure cleaner

Lična zaštitna oprema i ostalo: zaštita pri čišćenju silosa

Pri čišćenju silosa neophodna je lična zaštitna oprema (LZO) kako bi se korisnik zaštitio od letećih čestica nečistoće ili odlomljenih delova betona. To uobičajeno podrazumeva zaštitno odelo, rukavice, čizme, zaštitne naočare i zaštitu za sluh. Radi zaštite od mogućeg raspršivanja klica i mikroorganizama, prilikom čišćenja silosa treba koristiti zaštitna odela za celo telo, maske sa filterom za vazduh i visoke zatvorene čizme. Prljava voda koja nastaje tokom čišćenja mora se pravilno zbrinuti u skladu sa lokalno propisanim pravilima za ispuštanje otpadnih voda.

Savet 1 – ergonomija:

Ergonomija je takođe važno pitanje u poljoprivredi, posebno zato što čišćenje silosa podrazumeva veliko fizičko opterećenje. Ergonomski dodaci, kao što je na primer EASY!Force pištolj za pranje pod visokim pritiskom, koriste silu povratnog trzaja visokopritisnog mlaza i svode potrebnu silu držanja na minimum.

Close-up view of a man cleaning the wall of a flat silo with a high-pressure cleaner

Savet 2 – čišćenje PE folije:

Za čišćenje PE folije koja se koristi za prekrivanje silosa veoma je pogodna mlaznica sa ravnim mlazom. Pritisak i količinu vode treba smanjiti kako ne bi došlo do oštećenja folije.

View of a large farm with cows. Two small silos can be seen in the foreground.

Čišćenje silosa u poljoprivredi spolja i iznutra

Spoljašnji silosi, odnosno visoki silosi koji su izvedeni na konstrukciji sa tri ili četiri noge, veoma su rasprostranjeni u poljoprivrednoj praksi. Za kvalitet uskladištenog sadržaja od presudnog je značaja da silosi budu potpuno zaptiveni i da voda ne prodire kroz spojeve, servisne otvore ili mesto za unos stočne hrane. Razlog za to je što i vlaga koja dolazi spolja i kondenzacija koja nastaje pri višim temperaturama stvaraju rizik od formiranja naslaga unutar silosa.

Zato je važno da se silos temeljno očisti nakon svakog pražnjenja. U suprotnom se vremenom u naslagama razvijaju buđ i klice, koje kasnije mogu dospeti u stočnu hranu i ugroziti zdravlje životinja. Spoljašnje čišćenje obuhvata zidove silosa, kao i levak silosa iz kojeg se hrana prazni. Za efikasno uklanjanje ostataka stočne hrane, buđi i drugih nečistoća preporučuje se rad pomoću perača pod visokim pritiskom sa toplom vodom.

Suvo čišćenje silosa kroz revizioni otvor

Ako je potrebno unutrašnje čišćenje silosa, оно se može obaviti kroz revizioni otvor koji je ili ugrađen u poklopac silosa ili je naknadno dodat kao servisni otvor. Po potrebi se suve naslage kroz taj otvor mogu ukloniti spolja, uz pomoć teleskopske cevi i usisivača za mokro i suvo usisavanje. Oslobođena nečistoća zatim se usisava kroz usisni otvor. U zavisnosti od vrste prašine koja se uklanja, mogu biti potrebni filteri klase M ili H. Važan kriterijum je i zaštita od eksplozije u skladu sa važećim ATEX specifikacijama, odnosno evropskom direktivom o zaštiti od eksplozivnih atmosfera (Atmosphères Explosibles). Na taj način se obezbeđuje da usisivači ne predstavljaju opasnost pri radu sa zapaljivim materijama, pri čemu potrebne zaštitne mere zavise od odgovarajuće ATEX zone (20, 21 ili 22).

Klase prašine i njihovo značenje

Usisivači klase L pogodni su za usisavanje prašine od mekog drveta, kreča i gipsa, kao i obične nečistoće. Prašina klase L predstavlja umeren rizik. Za njeno odlaganje nisu propisane posebne mere predostrožnosti.
Modeli sa filterima klase M pogodni su za usisavanje prašine koja nastaje pri obradi sledećih materijala: tvrdo drvo, pločasti materijali, čestice prašine od boja, keramika, beton i cigla.
Usisivači klase H pogodni su za uklanjanje velikih količina bezbednih, ali i opasnih odnosno izrazito kancerogenih materija, kao što su azbestna prašina, olovo, ugalj, nikl, kobalt, bakar, kadmijum i buđ.

Mokro čišćenje silosa

Unutrašnjost silosa može se mokro čistiti kroz revizioni otvor, kako bi se uklonila nalepljena nečistoća, uz pomoć perača pod visokim pritiskom i unutrašnjih glava za čišćenje koje pokreće mlaz vode. Unutrašnje glave za čišćenje rotiraju zahvaljujući protoku vode kroz njih i na taj način dopiru do svih delova unutar silosa. Protok vode, pritisak i brzina mogu se podešavati u zavisnosti od stepena zaprljanosti: kod velikih ili posebno zaprljanih rezervoara pogodniji su sporija rotacija i finiji raspršeni mlaz, dok su kod manjih ili manje zaprljanih rezervoara efikasniji brža rotacija i grublji raspršeni mlaz.

U većini slučajeva, temeljno čišćenje silosa zahteva ulazak u rezervoar uz upotrebu lične zaštitne opreme (LZO), uključujući i aparat za disanje. Ovaj posao najčešće obavljaju stručnjaci iz specijalizovanih firmi koji imaju obuku za rad na visini i odgovarajuću opremu. Nakon čišćenja sledi dezinfekcija.

Interior view of a silo in which a cleaning head is installed

Suvo čišćenje silos vreća od trevire

Čišćenje unutrašnjih silosa relativno je jednostavno u poređenju sa ravnim i visokim silosima. Silos vreće od trevire, stabilnog i vazduhopropusnog materijala, vise u gvozdenom okviru sa četiri noge. Fina spoljašnja tkanina omogućava izlazak vazduha iz vreće tokom upuhivanja stočne hrane, dok prašina iz hrane ostaje zadržana unutar Trevira silosa. Kada se silos isprazni, vreću treba istresti i izlupati kako bi se preostali sadržaj spustio naniže. Pošto su otvori za čišćenje obično veoma mali i teško dostupni rukom, snažan usisivač za mokro i suvo usisavanje predstavlja veliku pomoć u silosu za stočnu hranu, jer omogućava potpuno uklanjanje ostataka stare hrane i nečistoće tokom čišćenja.

View of an inner silo with Trevira tarpaulins containing some pallets with feed sacks.

A man cleaning the trevira tarpaulins in a silo with brooms. Next to him is a hand pallet truck and pallets of feed.

A man cleaning the ceiling of a trevira silo with a broom.

View of a man cleaning the holders of a trevira silo with a hand broom.

A man cleaning the ceiling of a trivia silo with a broom while standing on a lifting platform.

Interior view of a substructure with pallets on which feed sacks are placed. In the background, a man is cleaning a trevira silo with a dry vacuum cleaner.

View of a man using a dry vacuum cleaner to clean the floor of an indoor space between pallets of feed bags.

Šta uraditi ako je Trevira silos postao vlažan

Važno je da se Trevira silosi drže u suvim prostorijama. Ako se nalaze u zatvorenim boksovima ili ispod plastičnih prekrivača, kondenzaciona voda može predstavljati ozbiljan problem. Razlog je to što stočna hrana veoma brzo upija vlagu, usled čega može doći do razvoja gljivica štetnih po životinje. Ako je Trevira vreća iznutra postala vlažna ili mokra, samo istresanje i usisavanje više nisu dovoljni. U tom slučaju profesionalno čišćenje silosa treba da obave specijalizovane firme, jer rad sa peračem pod visokim pritiskom i sušenje vazduhom ne daju željeni rezultat. Pored toga, uvek postoji opasnost da u vreći ostane zaostala vlaga.

Pogled u proizvodnju stočne hrane: čišćenje stacionarnih silosa

Higijenski koncept sa pratećom dokumentacijom od presudnog je značaja za dobavljače stočne hrane, kako bi se obezbedilo da u lancu snabdevanja ne postoje slabe tačke. To podrazumeva temeljno čišćenje kako velikih podzemnih rezervoara i silosa za skladištenje stočne hrane, tako i kontejnera koji se transportuju kamionom ili železnicom.

Kod velikih, stacionarnih rezervoara ili silosa, u radne procese su obično integrisani automatizovani sistemi čišćenja. Osnovu sistema za čišćenje čini stacionarno snabdevanje pod visokim pritiskom sa efikasnom visokopritisnom pumpom i generatorom tople vodene pare. Pored toga, koriste se različiti dodaci, kao što su samorotirajuća glava za čišćenje i upravljački sistem postrojenja prilagođen konkretnim potrebama. Po potrebi se mogu koristiti i kisela ili alkalna sredstva za čišćenje radi povećanja učinka čišćenja.

View of a large white hall containing two tank silos.

Čišćenje mobilnih kontejnera

Od sredine 2015. godine, čišćenje mobilnih rezervoara, kontejnera i silosa uređeno je EFTCO standardom SQAS (Safety and Quality Assessment System). Razlog za to su sve veći zahtevi u pogledu bezbednosti i kvaliteta, koji podrazumevaju dokaz o neprekidnom lancu čišćenja od proizvodnje, preko skladištenja, pa sve do transporta. Za što kvalitetnije čišćenje rezervoara i silosa presudna je pravilna kombinacija mehaničkog delovanja, temperature, sredstva za čišćenje i vremena. Opremljena sistemom za zagrevanje, visokopritisnim pumpama za unutrašnje čišćenje i jednom visokopritisnom pumpom za spoljašnje čišćenje, rasprskavajućim glavama, visokopritisnim izmenjivačem toplote, kao i jedinicom za sušenje, stanica za pranje rezervoara omogućava brzo, efikasno i standardima usklađeno čišćenje mobilnih kontejnera.

Napomena: čišćenje septičkih jama iznutra

Silosi za osoku, odnosno septičke jame, najčešće su ukopani u zemlju, bilo kao prefabrikovani betonski elementi ili kao konstrukcije betonirane na licu mesta. Nakon potpunog pražnjenja, rezervoar mora obavezno da se očisti. Zbog opasnosti od zaostalih isparenja, neophodno je koristiti respirator i sigurnosne pojaseve.

Najpre je potrebno prethodno nakvasiti jamu.
Nakon toga se pomoću teleskopskog utovarivača u jamu spušta korpa ili posuda u koju se ubacuje krupna nečistoća.
Zatim sledi temeljno čišćenje pomoću perača pod visokim pritiskom sa hladnom vodom i velikim kapacitetom ispiranja, pri čemu je za izvlačenje otpadne vode potrebna pumpa za prljavu vodu. Nakon čišćenja, otpadnu vodu treba pravilno zbrinuti u skladu sa lokalno propisanim pravilima za ispuštanje.